Καλησπέρα σας
Χαίρομαι που είμαι εδώ απόψε, ευχαριστώ πολύ για την πρόσκληση και ιδιαιτέρως την κ. Μαρίνα Παπαχριστοδούλου
Είμαι η Ελένη Γούλα και συμμετέχω στο συντονιστικό του δικτύου γυναικών συγγραφέων η Φωνής της, που ήδη γνωρίζετε.
Το Δίκτυό μας ιδρύθηκε τον Φεβρουάριο του 2022 από μια ανάγκη να αντιδράσουμε εμείς οι Γυναίκες Συγγραφείς απέναντι στην έμφυλη βία και τις γυναικοκτονίες που είχαν εκείνη τη χρονιά διπλασιαστεί. Αναφέρω εδώ τα νούμερα: 2018 -13, .2019 -8, 2020 -11, 2021 -22, 2022 -24, 2023 -15, 2024 -13
Η μικρή εκείνη ομάδα γυναικών, διευρύνθηκε- σήμερα είμαστε 270 - προσπαθούμε να ενώσουμε τις φωνές μας για να δυναμώσει ο αγώνας κατά της βίας και των γυναικοκτονιών. Στα τέσσερα αυτά χρόνια, έχουμε εκδώσει δυο συλλογικούς τόμους. Το πρώτο με 53 διηγήματα και το δεύτερο με 120 μικρά πεζά κείμενα και ποιήματα. Τα έσοδα διατίθενται σε δομές υποστήριξης θυμάτων έμφυλης βίας.
Με αφορμή την ταινία που μόλις είδαμε - μια κακοποιημένη γυναίκα που βρίσκει το θάρρος και τη δύναμη να καταγγείλει τον κακοποιητή της, αλλά δεν έχει τα μέσα να τον οδηγήσει στη δικαιοσύνη - και καθώς μας δίνεται η ευκαιρία εξ αιτίας της ημέρας της Γυναίκας, θα ήθελα να δούμε μαζί τη θέση της γυναίκας σήμερα στην Ελλάδα. Άλλωστε η κάθε 8 Μάρτη είναι ημέρα μνήμης αλλά και σάλπισμα για νέους αγώνες.
Πολλοί μπορεί να υποστηρίξουν ότι η γυναίκα στέκεται πια ισότιμα απέναντι στον άντρα τόσο στην οικογένεια, όσο και στην κοινωνική ή επαγγελματική ζωή. Όμως αυτό δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα.Τα στερεότυπα των αιώνων της γυναικείας καταπίεσης επηρεάζουν τις σκέψεις, τις συμπεριφορές και γενικότερα τις ζωές μας. Οι κατακτήσεις των γυναικών είναι πολύ πρόσφατες και δεν αφορούν ολόκληρο τον πληθυσμό, ούτε έχουν ξεριζώσει τον σεξισμό και τις διακρίσεις σε βάθος. Άλλωστε μόλις πριν περίπου εβδομήντα χρόνια το 1952-3 δόθηκε ψήφος στις γυναίκες, πριν περίπου πενήντα χρόνια, το 1983 καταργήθηκε η προίκα και μόλις πριν πέντε χρόνια, το 2020, πρώτη η Σοφία Μπεκατώρου μίλησε δημόσια για τη σεξουαλική της κακοποίηση.
Η πατριαρχία εξακολουθεί να σκοτώνει και να δηλητηριάζει τις ζωές μας. Η έμφυλη βία δεν έχει μειωθεί. Στην εργασία και την καθημερινότητα μια γυάλινη οροφή (εμπόδια δηλαδή αόρατα), καθηλώνει τις γυναίκες σε χαμηλόβαθμες θέσεις και τις αποκλείει ουσιαστικά από μια ισότιμη εξέλιξη με τους άντρες συναδέλφους τους.
Όλοι εδώ μέσα φαντάζομαι θα συμφωνήσετε πως οι ιδέες και οι αντιλήψεις της παράδοσης, κυριαρχούν ακόμη σε μεγάλο μέρος της ελληνικής κοινωνίας. Κι αν δεν είναι κοινά αποδεκτό, όμως πολλοί πιστεύουν ακόμη πως ο άντρας πρέπει να κάνει κουμάντο στο σπίτι του για παράδειγμα, η γυναίκα είναι για να γεννάει και να μεγαλώνει τα παιδιά, να ντύνεται σεμνά, να μην κυκλοφορεί μόνη της τη νύχτα, ενώ ο άντρας δεν πρέπει να δείχνει ευαισθησία, να μην κάνει δουλειές στο σπίτι και τέτοια. Για να μην αναφερθώ στη γνωστή επωδό σε κάθε βιασμό. Ε δε μπορεί, θα κούνησε κι αυτή την ουρά της. Ε, δεν μπορεί κάτι θα έκανε κι αυτή.
Η έμφυλη βία ακόμη κι αν δεν είναι σωματική, ή δεν γίνεται αμέσως αντιληπτή, υπάρχει ενσωματωμένη ως μέρος της ανατροφής μας. Τόσο από την οικογένεια, το σχολείο αλλά και την κοινωνία.
Αυτή την ύπουλη ενσωματωμένη έμφυλη βία ήρθε να αντιμετωπίσει η Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης - “Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για την πρόληψη και την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας” - που υπογράφηκε στην Κων/πολη στις 11-5-2011. Με τα 81 άρθρα της αλλά και με τη θέσπιση της Επιτροπής Παρακολούθησης (Grevio), θέτει σε ευρύτερη προοπτική το θέμα της έμφυλης βίας που ως τώρα ήταν μη ορατή, καθώς τα οικογενειακά προβλήματα, που παραδοσιακά έπρεπε να διευθετούνται μέσα στην οικογένεια, τώρα βγαίνουν από το πολιτικό άβατο της ιδιωτικότητας και, σε απόλυτη αντίθεση με το παρελθόν, αποκαλύπτεται η κρυμμένη στους τοίχους των σπιτιών βία.
Οι περισσότερες χώρες της Ε.Ε. (όχι όλες) έχουν υπογράψει τη Σύμβαση και σε πολλές, όπως στην Ισλανδία που θα αναφέρουμε παρακάτω, έχουν γίνει σημαντικές αλλαγές. Π.χ. όλο και περισσότερες χώρες προχωρούν στον Ορισμό του βιασμού χωρίς συναίνεση, δηλ αν γίνει η πράξη χωρίς συναίνεση θεωρείται βιασμός, επιμορφώνουν επαγγελματίες, ειδικά δικαστές και ρυθμίζουν τα ζητήματα επιμέλειας παιδιών σε περίπτωση ενδοοικογενειακής βίας.
Η χώρα μας, που έχει υπογράψει τη Σύμβαση και υποχρεώνεται από τον μηχανισμό παρακολούθησης (GREVIO) σε ουσιαστικές αλλαγές για την πρόληψη και καταπολέμηση της έμφυλης βίας, το 2026 θα κληθεί να απαντήσει για τα πεπραγμένα της.
Η πρώτη έκθεση της GREVIO δημοσιεύτηκε την 14.11.2023, αναγνωρίζει πως έχουν γίνει βήματα συμμόρφωσης στο πνεύμα της Σύμβασης, υπάρχουν όμως ισχυρά σημεία αντίστασης. Π. χ. Το panic button είναι σε πολύ αρχικό στάδιο, στα σχολεία, δεν γίνονται καμπάνιες εκτός κι αν υπάρχει κάποιος φωτισμένος δάσκαλος, η αστυνομία και οι δικαστές δεν έχουν επιμορφωθεί, ενώ στα ΜΜΕ λέξεις κ υποδόρια σχόλια δεν προωθούν την έμφυλη ισότητα.
Στην πράξη, η βία διογκώνεται, παράδειγμα το έγκλημα μπροστά στο Α.Τ. των Αγίων Αναργύρων, (Απρίλιος 2024) το θέμα επαφίεται στον πατριωτισμό των δημοσιογράφων, ενώ η κυβέρνηση καθυστερεί - υπολογίζοντας το πολιτικό κόστος - τις ανοιχτές καμπάνιες, την ουσιαστική επιμόρφωση αλλά και τη νομική αναγνώριση του όρου γυναικοκτονία που έχει πλέον καθιερωθεί στην καθημερινή αρθρογραφία**.
Η κατάσταση στην Ελλάδα φαίνεται νομίζω καθαρά στις διαπιστώσεις της ομάδας η οποία υλοποίησε ένα ευρωπαϊκό πρόγραμμα για την ενδοοικογενειακή βία, και επισκέφθηκε την Ισλανδία για να μελετήσει το παράδειγμά της (συνέδριο Οκτώβριος 2023):
Είμαστε υποχρεωμένοι από τη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης να έχουμε πέντε (5) "σπίτια του παιδιού" είπε η κ Ξένη Δημητρίου, συνταξιούχος εισαγγελέας παρ’ Αρείω Πάγω, που συμμετείχε στο πρόγραμμα. Να εξηγήσω ότι “το σπίτι του παιδιού" είναι ένας χώρος διαμορφωμένος έτσι ώστε το κακοποιημένο παιδί να νιώθει ασφάλεια. Το ενημερώνουν ότι δεν κινδυνεύει και ότι το βλέπουν όσοι πρέπει να ακούσουν την κατάθεσή του. Όλοι οι επαγγελματίες είναι υποχρεωμένοι να βρίσκονται εκεί. Το παιδί πρέπει να μιλήσει μόνο μία φορά. Αν χρειαστεί να ξαναδώσει κατάθεση, έχουν παρατηρήσει ότι μπερδεύεται και καταστρέφεται και η πρώτη του κατάθεση έτσι. Γι αυτό η αστυνομία, ο εισαγγελέας, ψυχολόγος και όσοι εμπλέκονται στη διαδικασία, υποχρεούνται να είναι εκεί στο “σπίτι του παιδιού” σ’ αυτή την πρώτη κατάθεση που βιντεοσκοπείται για να μπορούν να παρατηρούν και τη γλώσσα του σώματος τότε και αργότερα. Αυτό το βίντεο θα παρουσιαστεί στο δικαστήριο μαζί με όλα τα στοιχεία που θα έχει συγκεντρώσει η αστυνομία.
Τα σπίτια αυτά στη χώρα μας έχουν θεσμοθετηθεί ήδη από το 2017 κιόλας, είπε η κ. Δημητρίου λειτουργεί όμως μόνο ένα στην Αθήνα. Το φοβερό είναι ότι, βιντεοσκοπούν την κατάθεση, αλλά μετά απομαγνητοφωνούν το βίντεο και σε όλη τη διαδικασία της δίκης χρησιμοποιούν το γραπτό κείμενο. Το βίντεο με την εικόνα, και όλα τα στοιχεία που δίνει η γλώσσα του σώματος του παιδιού, έχουν χαθεί. Να σημειώσουμε ότι το “σπίτι του παιδιού” δεν εφαρμόστηκε στην περίπτωση της 12 χρονης από τον Κολωνό.
Επίσης, το δικαστικό σώμα αδιαφορεί να αφουγκραστεί τα μηνύματα των καιρών μας και οι δικαστές ταμπουρώνονται πίσω από την παντογνωσία τους. Τα νοσοκομεία αδυνατούν να ανταποκριθούν. Ούτε προσωπικό έχουν ούτε δομές κατάλληλες. Το φοβερότερο όμως, το κατέθεσε η Κική Πετρουλάκη συντονίστρια του έργου και αφορούσε τον γολγοθά που έχουν να αντιμετωπίσουν τα θύματα της κακοποίησης.
Ενώ θα έπρεπε να υπάρχει ένα πρόσωπο αναφοράς για το θύμα - όπως βλέπουμε να συμβαίνει στην ταινία με τον δικηγόρο - και όλοι οι φορείς να ανταποκρίνονται στις ανάγκες του αυτόματα και εκ του θεσμικού τους ρόλου, εδώ κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει. Το θύμα, άπαξ και ξεκινήσει τη διαδικασία, άπαξ και σηκώσει κεφάλι κι αποφασίσει να αντιδράσει - κάτι πολύ δύσκολο ήδη - αναγκάζεται να τρέχει από υπηρεσία σε υπηρεσία, να συγκεντρώνει χαρτιά και δικαιολογητικά, να εκλιπαρεί εξυπηρέτηση από άτομα συνήθως ανεκπαίδευτα ή ακατάλληλα για τους λεπτούς χειρισμούς που απαιτούν τέτοιες περιπτώσεις.
Αυτή είναι η κατάσταση στην Ελλάδα
Και πέρα από όλα αυτά, είναι ορατός ο κίνδυνος για οπισθοδρόμηση σε προηγούμενες τρομακτικές εποχές για τις γυναίκες. Η Τουρκία, αποχώρησε από τη Σύμβαση που πρώτη είχε υπογράψει το 2021 με τη δικαιολογία ότι: “η Σύμβαση υπονομεύει τις οικογενειακές αξίες που προστατεύουν την κοινωνία και προωθεί την ομοφυλοφιλία μέσω της αρχής της κατά των διακρίσεων βάσει του σεξουαλικού προσανατολισμού”, ενώ στην Ουγγαρία το 2022 αυστηροποιήθηκε η νομοθεσία για τις αμβλώσεις με στόχο την αποτροπή τους (επιτρέπεται μόνο πριν ακουστεί ο χτύπος της καρδιάς του εμβρύου). Όσο για τη χώρα μας, αναφέρουμε τη συζήτηση που έγινε μόλις πρόσφατα για το ίδιο θέμα.
Παντού σε όλο τον κόσμο οι γυναίκες συνεχίζουν να δολοφονούνται από συζύγους, φίλους, εραστές, πρώην και νυν συντρόφους επειδή είναι γυναίκες. Μοναδικό αίτιο το ίδιο τους το φύλο.
Με αφορμή λοιπόν την 8η Μάρτη, καλούμε σε συστράτευση και διεκδικήσεις για την αποτελεσματική καταπολέμηση της έμφυλης βίας και την ειρηνική συμβίωση όλων μας μέσα στην κοινωνία, χωρίς σεξισμό και διακρίσεις.
Ζητάμε νομοθετικές ρυθμίσεις, θεσμική αναγνώριση του όρου γυναικοκτονία, επιμόρφωση των εργαζομένων στις εμπλεκόμενες υπηρεσίες και ουσιαστική στήριξη των θυμάτων της βίας με κατάλληλες δομές.Ποινική δίωξη όσων εμπλέκονται στη διακίνηση και εμπορία γυναικών και ανηλίκων (trafficking) και Κώδικες δεοντολογίας για ΜΜΕ και Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης που εξακολουθούν να αναπαράγουν το σεξισμό. Ζητάμε ισότιμη συμμετοχή γυναικών στα κέντρα λήψης αποφάσεων της πολιτείας, ενώ ως ενεργοί πολίτες συμμετέχουμε στους κοινωνικούς αγώνες, στηρίζουμε τους αγώνες για δίκαιη ειρήνη, εναντιωνόμαστε στον πόλεμο και υποστηρίζουμε την αλληλεγγύη στις γυναίκες και στις μητέρες.
ΚΑΜΙΑ ΜΟΝΗ απέναντι στην πατριαρχία και τις αντιδραστικές μεταρρυθμίσεις.
Ελένη Γούλα
